Μυθολογία: Γοργόνες

Οι Γοργόνες αποτελούν σημαντικές μορφές της ελληνικής μυθολογικής παράδοσης και συνδέονται με τη θάλασσα, το άγνωστο και τις δυνάμεις που απειλούν τον άνθρωπο. Στην αρχαία ελληνική μυθολογία αναφέρονται τρεις Γοργόνες: η Σθενώ, η Ευρυάλη και η Μέδουσα. Οι δύο πρώτες ήταν αθάνατες, ενώ η Μέδουσα ήταν θνητή.

Η μορφή τους παρουσιάζεται ως συνδυασμός ανθρώπινων και υπερφυσικών χαρακτηριστικών. Η Μέδουσα, ιδιαίτερα, απεικονίζεται με γυναικείο πρόσωπο, φίδια αντί για μαλλιά και βλέμμα που μπορούσε να μετατρέψει όποιον την αντίκριζε σε πέτρα. Το κεφάλι της έγινε ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα μυθολογικά σύμβολα της αρχαίας ελληνικής τέχνης.

Ο μύθος της Μέδουσας συνδέεται ιδιαίτερα με τον Περσέα, ο οποίος κατάφερε να την αποκεφαλίσει χρησιμοποιώντας την αντανάκλαση της ασπίδας του ώστε να αποφύγει το άμεσο βλέμμα της. Σύμφωνα με την παράδοση, ο Περσέας τοποθέτησε αργότερα το κεφάλι της στην Αιγίδα ή στην ασπίδα της Αθηνάς.

Η εικόνα της Γοργόνας απέκτησε και προστατευτική λειτουργία. Το Γοργόνειο, δηλαδή η απεικόνιση του κεφαλιού της Μέδουσας, χρησιμοποιήθηκε σε ναούς, αγγεία, ασπίδες, νομίσματα και άλλα αντικείμενα. Η τρομακτική μορφή λειτουργούσε ως αποτρεπτικό σύμβολο, με σκοπό να απομακρύνει το κακό.

Στην ιστορία της ελληνικής τέχνης η Γοργόνα παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον, επειδή η μορφή της μεταβάλλεται σημαντικά από την αρχαϊκή περίοδο έως την κλασική και μεταγενέστερη τέχνη. Από μια έντονα παραμορφωμένη και αποτρεπτική μορφή εξελίσσεται σταδιακά σε περισσότερο ανθρώπινη απεικόνιση της Μέδουσας, ενώ το θέμα εξακολουθεί να εμφανίζεται στην τέχνη και στη σύγχρονη οπτική κουλτούρα.